Kυκλοφορία ελευθεριακών ιδεών

Γκόλντμαν, Έμμα, Η απογοήτευσή μου στην Ρωσία, Δύο χρόνια στην Ρωσία, μτφρ. Δέσποινα Κερεβάντη-Γιάννης Βαλούρδος, Απόπειρα, Αθήνα, 2009, σ. 287:

Η Έμα Γκόλντμαν, αμερικανίδα αναρχική, γράφει σε τούτο το θαυμάσιο βιβλίο τις εμπειρίες που αποκόμισε και τα συμπεράσματα που έβγαλε κατά τη διάρκεια της παραμονής της στην επαναστατημένη Ρωσία τη διετία 1920-1921. Η Γκόλντμαν βρέθηκε εκεί αφότου το αμερικανικό κράτος την απέλασε από τη χώρα, λόγω της πολιτικής της δράσης και των αναρχικών της απόψεων. Η έκδοση των απομνημονευμάτων της από την εμπειρία της στην Ρωσία που συγκεντρώνονται σ’ αυτόν τον τόμο, έχει τη δική της ιδιαίτερη ιστορία, μιας και στην αρχική αμερικάνικη έκδοση, ο εκδότης ξέχασε να συμπεριλάβει τα τελευταία 11 κεφάλαια (!) και όπως αποκαλύπτει η ίδια στον πρόλογο της επανέκδοσης, από τους εκατό που εστάλη το βιβλίο και δημοσίευσαν τις κριτικές τους, μόνο δύο το αντελήφθησαν, ένας εκ των οποίων ήταν βιβλιοθηκάριος. Εν πάση περιπτώσει, το βιβλίο κατάφερε να δημοσιευτεί ξανά στην ολοκληρωμένη του μορφή και σ’ αυτό, η συγγραφέας με μια γλώσσα γλαφυρή, σχεδόν λογοτεχνική, περιγράφει με πολύ χαρακτηριστικό τρόπο, όπως μαρτυρά και ο τίτλος, την απογοήτευσή της από το απολυταρχικό καθεστώς των μπολσεβίκων. Περιγράφει πώς οι μπολσεβίκοι μετά τον Οκτώβρη του 1917 κατάφεραν «να προσεταιριστούν ουσιαστικά τα αιτήματα του λαού, το αγροτικό πρόγραμμα των σοσιαλεπαναστατών και τη συνδικαλιστική τακτική των αναρχικών στα εργοστάσια και να καταλάβουν την εξουσία». Περιγράφει επίσης την οικονομική αθλιότητα αυτά τα πρώτα χρόνια, τον συγκεντρωτισμό του σοβιετικού κράτους, το κυνήγι της ελεύθερης γνώμης, το φόβο του λαού για την τρομερή Τσεκά (μυστική αστυνομία), τη δυσπιστία και τελικά την απογοήτευση που επικράτησε για την επανάσταση. Η Γκόλντμαν έμεινε έκπληκτη μπροστά σε φαινόμενα που δεν πίστευε ότι θα τα συναντούσε σε σοσιαλιστικά καθεστώτα, την πορνεία, τη μαύρη αγορά, τη γραφειοκρατία. Τονίζει επίσης ότι οι περισσότεροι αναρχικοί της Ρωσίας βοήθησαν στη επανάσταση, πιστεύοντας ίσως ότι αυτό θα αποτελούσε ένα μεταβατικό στάδιο για την κοινωνία που οι ίδιοι ονειρευόντουσαν. Έτσι η Γκόλντμαν αναζητά εναγωνίως, κάτι που περιγράφει σχεδόν σε κάθε κεφάλαιο του βιβλίου της, τους συντρόφους της αναρχικούς. Ανακαλύπτει ότι γραφεία και τυπογραφεία αναρχικών έχουν καταστραφεί, ακόμα και με πολυβόλα, ότι πολλοί αναρχικοί έχουν εκτελεστεί, κάποιοι βρίσκονται στη φυλακή, έχουν υποστεί τρομερά βασανιστήρια, ενώ πολλοί άλλοι κρύβονται. Γι’ αυτόν τον πόλεμο εναντίον των «μικροαστικών αναρχικών στοιχείων», σύμφωνα τα λόγια του Λένιν, θα αφιερώσει μάλιστα και εδικό κεφάλαιο. Είναι πολύ ενδιαφέρουσες οι περιγραφές που κάνει για τις συναντήσεις που είχε με τον Μάξιμ Γκόρκι, τον Λένιν, αλλά και με τον ίδιο τον Κροπότκιν. Πρόκειται για ένα εξαιρετικό βιβλίο που πρέπει οπωσδήποτε να διαβαστεί απ’ όσες και όσους ενδιαφέρονται για μια καλοπροαίρετη και γνήσια αναρχική κριτική για τη συγκρότηση του μπολσεβικικού κράτους.

 

Ellul, Jacques, Αναρχία και χριστιανισμός, μτφρ. Βασίλης Τομανάς, Νησίδες, Θεσσαλονίκη, 2009, σ. 95:

Ένα πολύ σημαντικό έργο του Ζακ Ελύλ, στο οποίο προσπαθεί να αναδείξει τη σχέση του αναρχισμού με τον χριστιανισμό, και να αποδείξει τη συμβατότητά τους. Μεταξύ αυτών, στο συγκεκριμένο βιβλίο ο Ελύλ θα βρει τη ευκαιρία να αναπτύξει τις απόψεις του για το ποια θα πρέπει να είναι η αναρχία που επιδιώκουμε και να επικρίνει μεταξύ άλλων, τη χρήση βίας, τη συμμετοχή στις εκλογές και την πολιτική των πράσινων κομμάτων. Ο αναρχοχριστιανισμός, τάση χωρίς ουσιαστική εκπροσώπηση στον ελλαδικό χώρο (ίσως με εξαίρεση κάποια άρθρα που δημοσιεύτηκαν στο εξαιρετικό περιοδικό Μαύρο Ρόδο την περίοδο 1991-1993) φαίνεται, όπως παραδέχεται και ο ίδιος ο Ελύλ, να περιέχει μια αντίφαση: Πώς είναι δυνατόν μια κοσμοθεωρία όπως ο αναρχισμός, η οποία παλεύει ενάντια σε κάθε μορφή εξουσίας, να συμβιβάζεται με τον χριστιανισμό; Και από την άλλη, πώς είναι δυνατόν ο χριστιανός να αποδεχτεί την αναρχική θεώρηση; Ο Ελύλ ξεκαθαρίζει ότι δεν αποσκοπεί να προσηλυτίσει ούτε τους μεν, ούτε τους δε στη δική του πολιτικο-θεολογική θεώρηση, θέλει όμως να καταδείξει ότι αυτά τα δύο, ο αναρχισμός και ο χριστιανισμός, είναι απολύτως συμβατά. Ας μην ξεχνάμε άλλωστε ότι πολλές φορές ο χριστιανισμός έχει χαρακτηριστεί ως υπερβολικά κομμουνιστικός, σοσιαλιστικός. Ο γάλλος φιλόσοφος, μέσα σ’ αυτό το έργο αναπτύσσει την κριτική του αναρχισμού προς τον χριστιανισμό και αντιστρόφως, με έμφαση, στην πρώτη περίπτωση, στις σχέσεις κράτους-εκκλησίας και τον περιορισμό της ελεύθερης βούλησης. Αφού λοιπόν επιχειρηματολογήσει με σκοπό να διαλύσει αυτές τις ενστάσεις από την πλευρά των αναρχικών, στο δεύτερο κεφάλαιο του βιβλίου του, μέσα από μια αναρχική ανάγνωση της Βίβλου, επιχειρεί να αποδείξει πώς η Βίβλος «δείχνει» προς την αν-αρχία, προς μια κοινωνία δίχως εξουσία και κυριαρχία.

 

Συλλογικό, Αναρχισμός vs Πρωτογονισμός, Μια διαμάχη, μτφρ. Σπύρος Κουρούκλης, Στάσει Εκπίπτοντες, Αθήνα, 2009, σ. 144:

Δεν είναι σύνηθες να διαβάσουμε πολεμικά κείμενα για τη θεωρία του αναρχισμού μέσα από το πρίσμα των επιστημών, πολύ περισσότερο δε της ανθρωπολογίας και της αρχαιολογίας. Αυτό όμως παρακολουθεί κανείς στην εξαιρετικά ενδιαφέρουσα συλλογή για τη διαμάχη αναρχισμού-πρωτογονισμού (τουλάχιστον στο πρώτο μέρος του βιβλίου). Και μόνο ο τίτλος του βιβλίου φαντάζει οξύμωρος, αφού ο πρωτογονισμός φαίνεται να θεωρείται από πολλούς μια τάση του αναρχισμού. Η συλλογή περιλαμβάνει ένα κείμενο του Αlain C., ένα του Brian Oliver Sheppard, που είναι και το πιο εκτενές και τέλος μια μικρή συνέντευξη που πήρε ο Lawren Zarach από τον John Zerzan, τον θεωρητικό του πρωτογονισμού, που είχε επισκεφτεί μάλιστα πριν από μερικά χρόνια την Ελλάδα. Στο πρώτο κείμενο ο Αlain C. προσπαθεί να γκρεμίσει τον πρωτογονισμό ισχυριζόμενος ότι ο Ζέρζαν χρησιμοποιεί επιλεκτικά εκείνα τα στοιχεία της ανθρωπολογίας που τον εξυπηρετούν προκειμένου να στηρίξει την ειδυλλιακή εικόνα της πρωτόγονης κοινωνίας. Φτάνει μάλιστα στο ακραίο σημείο να τον κατηγορήσει ότι η επιλεκτική χρήση επιστημονικών στοιχείων είναι μια τακτική που ακολούθησαν στο παρελθόν οι Lyssenko και Mengele. Σε ανάλογο πολεμικό ύφος, ο δεύτερος συγγραφέας, Brian Oliver Sheppard, κατηγορεί τον Ζέρζαν και τους θιασώτες του για ασυνέπεια, αφού για παράδειγμα από τη μία καταδικάζουν τα τεχνολογικά επιτεύγματα και από την άλλη τα χρησιμοποιούν για προπαγάνδιση των ιδεών τους, επίσης τονίζει την προβολή που έχει αυτή η θεωρία από τα αμερικανικά μίντια, την πολεμική που έχουν κάνει οι ίδιοι πρωτογονιστές στον αναρχισμό και άλλα πολλά. Βέβαια ο Sheppard μέσα στη βιάση του να ξεπαστρέψει τον πρωτογονισμό, φτάνει στο σημείο να συγχέει με αφελή τρόπο την ηθική αντιμετώπιση των άλλων ζώων και την ηθική χορτοφαγία με το ζερζανικό παραλήρημα, χρησιμοποιώντας ένα πολύ άστοχο παράθεμα (σσ. 47-48). Είναι βέβαιο, ότι αυτή η συλλογή καταφέρνει να χτυπήσει τον πρωτογονισμό στα καίριά του σημεία, κάτι που είναι περισσότερο χρήσιμο για το βορειοαμερικάνικο αναρχικό κίνημα, στο οποίο έχει μεγάλη επίδραση ο Ζέρζαν, παρά στην Ευρώπη στην οποία, εκτός μικρών εξαιρέσεων, δεν κατάφερε να ασκήσει σημαντική επιρροή.

 

Τερζάκης, Φώτης, Κρίση και ιδεολογίες στην αυγή του 21ου αιώνα, Πολιτικά κείμενα IV, Futura, Αθήνα, 2009, σ. 205:

Η νέα συλλογή του Φώτη Τερζάκη περιέχει δώδεκα πολιτικά κείμενα και μια ανοιχτή επιστολή, μέσα από τα οποία ξεδιπλώνει πτυχές της πολιτικής του σκέψης. Ο Τερζάκης χρησιμοποιεί ως εφαλτήριο τις απόψεις του για τη σημερινή οικονομική κρίση, για την ανάδειξη της νέας φιλοσοφικής δεξιάς, την οικονομική κατάσταση στην Αφρική, την αποϊεροποίηση της φύσης κυρίως μέσα από την επιστημονική επανάσταση του 17ου αιώνα και την, μπουκτσινικής προέλευσης, ιδέα της συμβολής του θεσμού της πατριαρχίας στην καθυπόταξη της φύσης και της ανόδου του καπιταλισμού, την επαναξιοποίηση της έννοιας των αναγκών έναντι της αστικής διατύπωσης των «δικαιωμάτων», την ανάγκη αυτοδιαχείρισης της ζωής και της εργασίας και άλλα φαινομενικά ασύνδετα ζητήματα, μέσα από τα οποία, όπως μαρτυρεί ο ίδιος, η σκέψη καλείται να υπηρετήσει στην «(επαν)εμφάνιση ενός παγκόσμιου ανατρεπτικού κινήματος, αρκετά ισχυρού και αυτοδιευθυνόμενου ασυνθηκολόγητα εκ των κάτω, ικανού να εξαναγκάσει την ισοκατανομή του παγκόσμιου πλούτου και της ισχύος και να κοινωνικοποιήσει αμετάκλητα τους κεφαλοποιημένους πόρους της ανθρωπότητας».

 

Ηλιόπουλος, Χρίστος, Οι αναρχικές πτυχές στο έργο του Φρειδερίκου Νίτσε, Ελευθεριακή Κουλτούρα, Αθήνα, 2009, σ. 52:

Πρόκειται για μια σύντομη παρουσίαση της σχέσης της νιτσεϊκής σκέψης με τις αναρχικές ιδέες. Αυτό φαντάζει εκ των προτέρων προβληματικό, ίσως λόγω των αντι-αναρχικών ιδεών του Νίτσε, έτσι όπως κατατίθενται στον Αντίχριστο, αλλά και της κατάχρησης της νιτσεϊκής φιλοσοφίας από τη ναζιστική προπαγάνδα. Ο Ηλιόπουλος όμως καταπιάνεται και με τα δύο αυτά ζητήματα απατώντας μέσα από μια αναρχική οπτική. Είναι εύλογο, ότι το συγκεκριμένο βιβλίο, όπως μαρτυρά άλλωστε και ο συγγραφέας, δεν αποτελεί μια προσπάθεια να αποδειχτεί ότι ο Νίτσε ήταν αναρχικός (πράγμα αδύνατον), όσο ότι είναι δυνατή μια αναρχική ανάγνωση του ποιητικού λόγου του Νίτσε, αυτή δηλαδή που επιχειρεί ο Ηλιόπουλος.

 

Hobsbawm, Eric, Οι επαναστάτες, μτφρ. Πάρις Μπουρλάκις, Θεμέλιο, Αθήνα, 2008, σ. 300:

Επανέκδοση μιας συλλογής δοκιμίων από τον, 92χρονο πλέον, σημαντικό μαρξιστή ιστορικό Έρικ Χόμπσμπαουμ. Το δεύτερο από τα πέντε κεφάλαια είναι αφιερωμένο στον αναρχισμό, και απαρτίζεται από τρία δοκίμια. Εκεί ο συγγραφέας ασκεί μια σκληρή, μονόπλευρη και άδικη κριτική στο πρόταγμα του αναρχισμού και το χαρακτήρα του αναρχικού κινήματος. Στο πρώτο, με τίτλο «Ο μπολσεβικισμός και οι αναρχικοί», αφού κάνει μια πολύ συνοπτική αλλά καίρια σύνοψη των θεωρητικών συγκλίσεων και διαφορών μεταξύ μαρξιστών και αναρχικών, εξετάζει την επιρροή κυρίως του αναρχοσυνδικαλισμού στο εργατικό κίνημα. Όπως αναφέρει χαρακτηριστικά, για τους μπολσεβίκους, οι αναρχικοί, αν και εκπροσωπούσαν ξεκάθαρα μια εχθρική θεωρία προς αυτούς, ήταν «παραπλανημένοι επαναστάτες», ωστόσο επαναστάτες, και γι’ αυτό χρήσιμοι σε επαναστατικές περιόδους. Ο συγγραφέας παραπέμπει μάλιστα για του λόγου το αληθές σε επίσημες θέσεις της Κομιντέρν. Δυστυχώς, σ’ αυτό το μικρό δοκίμιο, ο Χόμπσμπαουμ δεν συμπεριέλαβε στην ανάλυσή του τις απαγωγές, φυλακίσεις και δολοφονίες αναρχικών από τους μπολσεβίκους, ακόμα και κατά τα πρώτα μετεπαναστατικά χρόνια στη Ρωσία. Είναι πιθανό, αυτή η παράληψη να ήταν ικανή να αλλάξει πλήρως το συμπέρασμά του ότι «Η μπολσεβίκικη στάση απέναντι στα πραγματικά αναρχικά και αναρχοσυνδικαλιστικά κινήματα ήταν εκπληκτικά ευμενής.» (σσ. 83-84) Στο δεύτερό του δοκίμιο με τίτλο «Το ισπανικό παρελθόν» του 1966 ο εγγλέζος ιστορικός θα υποστηρίξει ότι ο αναρχισμός ήταν καταστροφικός για την ισπανική επανάσταση του 1936 αφού όχι μόνο δεν άλλαξε το πρωτόγονο ύφος της, αλλά επιπροσθέτως το ενίσχυσε. Σ’ αυτό τουλάχιστον το κείμενο, ο Χόμπσμπαουμ παρουσιάζει το ελευθεριακό κολλεκτιβίστικο εγχείρημα της Ισπανίας με έναν αρκετά υποτιμητικό τρόπο, μην επιδεικνύοντας ιδιαίτερη φειδώ στους χαρακτηρισμούς του, με πιο προκλητικό το χαρακτηρισμό του Ντουρούτι ως «πιστολά». Η ισπανική επανάσταση δεν μπόρεσε να «εκμεταλλευτεί την ιστορική στιγμή όπου οι περισσότερες επιτυχημένες επαναστάσεις εδραιώνουν την ηγεμονία τους» (σ. 95), θα καταλήξει ο Χόμπσμπαουμ. Στο τρίτο και τελευταίο δοκίμιό του με τίτλο «Σκέψεις για τον αναρχισμό», ο Χόμπσμπαουμ επαναλαμβάνει το σχήμα περί συναισθηματικής ελκυστικότητας του αναρχισμού, μέσα από την ηρωική, ρομαντική ανάγνωση που κάνει για την ισπανική επανάσταση, και αναζητά τους λόγους για την επανεμφάνιση της «μόδας» του αναρχισμού τη δεκαετία του ‘70. Ο συγγραφέας εξομολογείται ότι ο ίδιος χρειάστηκε είκοσι χρόνια για να ανακαλύψει ότι ο αναρχισμός δεν είναι τίποτε άλλο, παρά μια «τραγική φάρσα». Απεναντίας, θα συμπληρώσουμε εμείς, πολλοί αναρχικοί χρειάστηκαν μόλις 2-3 χρόνια μετά το 1917 για να εμπεδώσουν ότι ο μπολσεβίκικος σοσιαλισμός ήταν μια «τραγική πραγματικότητα».

 

Common Wheel Collective, Με αυτό μοιάζει η ομοφωνία;, Μυτιλήνη, 2009, σ.46:

Το μικρό αυτό βιβλίο αποτελεί μετάφραση μπροσούρας βορειαμερικανικής ομάδας και έχει εκδοθεί από ομάδα της Μυτιλήνης. Όπως μαρτυρεί και ο τίτλος του, σ’ αυτό το βιβλίο κατατίθεται προβληματισμός σχετικά με το ακανθώδες για τον ελευθεριακό-αναρχικό χώρο ζήτημα της ομοφωνίας, θέμα που για κάποιες εγχώριες συλλογικότητες αποτελεί θέσφατο, ενώ για κάποιες άλλες λόγος διάλυσης. Η ανάλυση των συγγραφέων έχει μια ιδιαιτερότητα αφού λαμβάνει υπόψη, όπως θα δηλώσει και η εκδοτική ομάδα, τον παράγοντα των συναισθημάτων και συμπεριφορών στη διαμόρφωση αποφάσεων. Σ’ αυτήν την μπροσούρα, οι συγγραφείς τονίζουν τα προβλήματα που δημιουργούνται στις ομάδες που αποδέχονται τη διαδικασία ομόφωνης λήψης αποφάσεων όταν αυτή η διαδικασία λειτουργεί υπόρρητα με έναν εξουσιαστικό τρόπο, όταν δηλαδή στην πράξη, μια μερίδα ή ένας εκ των μελών κατευθύνει τη συλλογικότητα προς μια απόφαση, κάνοντάς το με τέτοιο τρόπο ώστε να μοιάζει με ομοφωνία. Γι’ αυτό ως προϋπόθεση μιας πραγματικής ομοφωνίας τίθεται ότι «όλα τα μέλη είναι πολύτιμα, οι απόψεις όλων αξίζουν προσοχής και η συνεισφορά όλων είναι απαραίτητη για να προχωρήσουν τα εγχειρήματα της συλλογικότητας μέσα σε πνεύμα συνεργασίας». Αδυναμία της συγκεκριμένης μπροσούρας είναι ότι δεν αναπτύσσεται μια συστηματική επιχειρηματολογία για το πλεονέκτημα της ομόφωνης έναντι της πλειοψηφικής λήψης αποφάσεων.

 

Μπακούνιν, Μιχαήλ, Για την ελευθερία του καθενός και την ισότητα των όλων, μτφρ. Γιάννης Ανδρουλιδάκης, Καινά Δαιμόνια, Αθήνα, 2009, σ. 124:

Πρόκειται ουσιαστικά για μια συλλογή κειμένων, και όχι για μια μονογραφία ή συλλογή κειμένων του Μπακούνιν όπως υπαινίσσεται ο τίτλος και το εξώφυλλο του βιβλίου. Αυτή η συλλογή περιλαμβάνει δύο εισαγωγές, ένα μεγάλο κείμενο του Γκαστόν Λεβάλ (πενήντα περίπου σελίδων), ένα μικρό του Κροπότκιν για τον Μπακούνιν, και δύο μικρά κείμενα του Μπακούνιν (σαράντα περίπου σελίδων από την έκταση του βιβλίου). Το πρώτο είναι η «Πολιτική της Διεθνούς», δημοσιευμένο το 1869, και το δεύτερο «Η Οργάνωση της Διεθνούς» του 1872. Το πρώτο έχει γραφτεί όταν ο Μπακούνιν είχε εισχωρήσει στην Α΄ Διεθνή, και δεν έχει κριτική διάθεση απέναντι στη λειτουργία της, ενώ το δεύτερο, ενόσω είχε αρχίσει η ρήξη των σχέσεών του με τον Μαρξ. Πρόκειται για μια συλλογή- προβληματισμό για την αναρχοσυνδικαλιστική πτυχή του έργου του Μπακούνιν.

 

Rocker, Rudolf, Αναρχισμός και οργάνωση, μτφρ. Γιάννης Ανδρουλιδάκης, Καινά Δαιμόνια, Αθήνα, σ. 85:

Σ’ αυτό το κείμενο του 1921 ο κορυφαίος θεωρητικός του αναρχοσυνδικαλισμού Ρούντολφ Ρόκερ αναμετριέται με την γενική άποψη ότι η οργάνωση είναι ασύμβατη με την ιδέα του αναρχισμού ή τη λειτουργία μιας αναρχικής κοινωνίας. Αυτή η άποψη άλλωστε, υπάρχει ακόμα και μέσα στους κόλπους κάποιων αναρχικών ομάδων που ονειρεύονται την αναρχία και όχι την αναρχική οργάνωση της κοινωνίας. Ο Ρόκερ υποστηρίζει, πατώντας μάλιστα και στους κλασικούς αναρχικούς Μπακούνιν και Κροπότκιν, ότι η καταγωγή των ηθικών συναισθημάτων πηγάζει στην κοινωνική ζωή, γεγονός που καθιστά για έναν επιπλέον λόγο αναγκαίο τον κοινωνικό δεσμό για τον άνθρωπο, πολύ περισσότερο για εκείνον που επιδιώκει την πολιτική αλλαγή. Σ’ αυτό το βιβλίο ο Ρόκερ προσπαθεί να τονίσει τον βαθύ κοινωνικό χαρακτήρα του αναρχισμού, και στο προτελευταίο του κεφάλαιο καταφέρεται εναντίον των μεμονωμένων πράξεων από την πλευρά των αναρχικών και ιδιαίτερα της ατομικής ένοπλης βίας, οι οποίες όπως γράφει, «ακόμα και αν καταφέρουν να τρομάξουν για ένα διάστημα κάποια μεμονωμένα στηρίγματα του κυριάρχου συστήματος, δε θα έχουν καμία επίδραση στο ίδιο το σύστημα».

 

Michel, Louise, «Σας γράφω από τη νύχτα μου», Γράμματα από τις φυλακές των Βερσαλλιών 1870-1871, Συντεχνίαπλην, 2009, σ. 159:

Το βιβλίο αυτό αποτελεί μία προσπάθεια περαιτέρω κατανόησης της ιστορίας της Κομμούνας των Παρισίων. Η συλλογή περιέχει γράμματα της Louise Michel, η οποία ήταν φυλακισμένη κατά τη διάρκεια πολιορκίας του Παρισιού αλλά και υπό την Κομμούνα τη χρονική περίοδο 1870-71. Η Michel αποτελεί μία από τις πιο σημαντικές φιγούρες εκείνης της εποχής λόγω της ενεργούς συμμετοχής της στην Κομμούνα αλλά και της στάσης που κράτησε σ’ όλη τη διάρκεια της ζωής της. Μία από τις λίγες μαχόμενες γυναίκες στις Πύλες του Παρισιού, υπερασπίζοντας τα οδοφράγματα και ταυτόχρονα στηρίζοντας τα νοσοκομεία και τα σχολεία. Μέσα από την ανάγνωση των επιστολών της, οι οποίες απευθύνονται μεταξύ άλλων στον Victor Hugo, με τον οποίο διατηρούσε σχέση φιλίας και θαυμασμού, τον Theophile Ferre, αλλά και κάποια μέλη της Κομμούνας και συντρόφους της, μπορεί κανείς να δει με πόσο μεγάλο σθένος και ζήλο υπερασπίστηκε τις ιδέες και τα πιστεύω της, στο πλαίσιο μάλιστα μιας ιδιαιτέρως πατριαρχικής κοινωνίας.

 

Οικονόμου, Γιώργος Ν., Από την κρίση του κοινοβουλευτισμού στη δημοκρατία, Παπαζήση, Αθήνα, 2009, σ. 146:

Η παγκόσμια οικονομική κρίση το φθινόπωρο του 2008 ανέδειξε και την κρίση του «αντιπροσωπευτικού» πολιτεύματος. Σ’ αυτό το βιβλίο εξετάζεται η συγκεκριμένη κρίση και καταδεικνύεται γιατί τα κοινοβουλευτικά πολιτεύματα δεν είναι δημοκρατίες αλλά ολιγαρχίες. Σε αντιπαράθεση εξετάζονται οι βασικές αρχές, οι τρόποι λειτουργίας και οι σημασίες του δημοκρατικού πολιτεύματος. Εκτίθενται οι απαρχές της σύγκρουσης κοινοβουλευτισμού και δημοκρατίας, καθώς και οι λόγοι που προκάλεσαν τις ποικίλες συγκαλύψεις και διαστρεβλώσεις της δημοκρατίας στο πέρασμα των αιώνων. Παρατίθενται και ανασκευάζονται βασικά σημεία της αντιδημοκρατικής ιδεολογίας και επιχειρηματολογίας. Επιχειρείται η αναζήτηση του νέου δημοκρατικού ανθρώπου και της απαιτούμενης προς τούτο παιδείας. Τέλος, διερευνώνται οι προϋποθέσεις και οι δυνατότητες για την πραγματοποίηση εκ νέου της δημοκρατίας, δηλαδή της συμμετοχής των ανθρώπων στη λήψη των αποφάσεων, στη θέσπιση των νόμων, στην άσκηση και τον ουσιαστικό έλεγχο της εξουσίας (από το δελτίο τύπου).

 

Συλλογικό, Περί αναρχισμού και βίας, μτφρ. Παναγιώτης Καλαμαράς Ελευθεριακή Κουλτούρα, 2009, Αθήνα, σ. 96:

Η συλλογή κειμένων «Περί αναρχισμού και βίας» αποτελεί ένα ιδιαίτερα χρήσιμο βιβλίο στις μέρες μας. Τα κείμενα του Ερρίκο Μαλατέστα, που καταλαμβάνουν τις πρώτες σελίδες του βιβλίου παραμένουν επίκαιρα και διορατικά, όπως άλλωστε το σύνολο της σκέψης του σημαντικού αυτού ιταλού αναρχικού. Η σειρά των υπόλοιπων κειμένων που αποτελούν την έκδοση, γραμμένα από τους Giampietro “Nico” Berti, Pierro Brunello, Massimo Ortali, Andrea Papi (κείμενό του φιλοξενείται και στο παρόν τεύχος της Ευτοπίας) και Vernon Richards, έρχονται να διερευνήσουν τη σχέση του αναρχισμού με την έννοια και την πραγμάτωση της βίας, έτσι όπως αυτή απορρέει στο έργο του Μαλατέστα. Την ενδιαφέρουσα και καλαίσθητη αυτή έκδοση έρχεται να ολοκληρώσει το κείμενο του Εμίλ Πουζέ, υπέρμαχου του σαμποτάζ και της άμεσης δράσης στους χώρους εκμετάλλευσης της εργασίας.

 

Βaj, Enrico &Virilio, Paul, Συζήτηση για τον τρόμο στην τέχνη, μτφρ. Άννα Τσουλούφη-Λάγιου, Ελευθεριακή Κουλτούρα, 2009, Αθήνα, σ. 64:

Η έκδοση αυτή περιλαμβάνει μία συζήτηση μεταξύ ενός από τους πιο αυθεντικούς σύγχρονους ιταλούς καλλιτέχνες, του Ενρίκο Μπάι, και ενός σημαντικού σύγχρονου στοχαστή, του Πωλ Βιριλιό. Η κεντρική θεματική έχει να κάνει με την κατάσταση και την έννοια της τέχνης σήμερα, καθώς και για τους τόπους στους οποίους φιλοξενείται και εκτίθεται.

 

Μαλατέστα Ερρίκο, Στο καφενείο, Συζητήσεις για τον αναρχισμό, Ελεύθερος Τύπος, μτφρ. Χάρης Τανταρούδας-Παπασπύρου, Αθήνα, 2009, σ. 111:

Ο διάλογος που περιγράφει ο Μαλατέστα γεννήθηκε μέσα από τις καθημερινές συζητήσεις του σε ένα καφενείο που σύχναζε, σε μία περίοδο της ζωής του όπου οι αστυνομικές αρχές τον καταζητούσαν. Στο διάλογο αυτό, ο Μαλατέστα περιγράφει τις βασικές αρχές του αναρχισμού, πάντα με την απλότητα και την καθαρότητα που χαρακτηρίζει τη σκέψη και την γραφή του. Αφού αναλύσει πλήθος επιχειρημάτων υπέρ και κατά του αναρχισμού, θα κάνει στη συνέχεια αναφορά στην -επικείμενη τότε- επικράτηση του εθνικισμού, του φασισμού και του «κομμουνισμού» στην Ευρώπη.

 

Κολέμπας, Γιώργος, Τοπικοποίηση, Από το παγκόσμιο… στο τοπικό, Ένας οικολογικός κόσμος είναι δυνατός, Αντιγόνη, Θεσσαλονίκη, 2009, σ. 245:

Το βιβλίο του Γιώργου Κολέμπα έρχεται να συμβάλλει στην προσπάθεια διαμόρφωσης ενός άλλου δρόμου για την κοινωνική εξέλιξη, διαφορετικού από εκείνον του διεθνοποιημένου καπιταλισμού και της οικονομίας της ανάπτυξης. Σ’ αυτό το έργο ο συγγραφέας ξεδιπλώνει τις απόψεις του και καταθέτει προτάσεις για την οικολογική κοινωνία που είναι εφικτή, έχοντας στην ιδεολογική του φαρέτρα ιδέες της αριστεράς, της οικολογίας αλλά και της ελευθεριακής κοινοτιστικής προσέγγισης. Όπως αναφέρει ο Κολέμπας στην εισαγωγή του βιβλίου, «η Τοπικοποίηση είναι η ουσιαστική απάντηση στην Παγκοσμιοποίηση. (…) Το πλαίσιο της Τοπικοποίησης απορρίπτει τον ανταγωνισμό ως διαδικασία ανάπτυξης και δίνει έμφαση στη συνεργασία και την αλληλεγγύη για την επίτευξη του καλύτερου δυνατού αποτελέσματος. Γιατί η μάχη μπορεί να δοθεί καλύτερα στην καθημερινή μας ζωή και δράση και στα μικρά υποσύνολα της κοινωνίας».

 

Chomsky, Noam, Περί αναρχισμού, μτφρ. Μαρία-Αριάδνη Αλαβάνου Κέδρος, Αθήνα, 2009, σ. 248:

Πρόκειται για δέκα συνεντεύξεις και ομιλίες του Τσόμσκι από το 1970 μέχρι το 2004, ανθολογημένες με σκοπό να παρουσιαστούν μερικές ιδέες και σκέψεις του γνωστού αμερικανού γλωσσολόγου για τον αναρχισμό. Όπως σημειώνει ο Μπάρι Πάτμαν στην πολύ ενδιαφέρουσα εισαγωγή του: «Τα ΜΜΕ παρουσιάζουν συνήθως τον Τσόμσκι ως εξέχοντα αναρχικό/ελευθεριακό, κομμουνιστή/αναρχοσυνδικαλιστή. Το σημαντικότερο είναι ότι τοποθετείται ο ίδιος μέσα σε αυτό το πολιτικό φάσμα. Είτε όμως του ταιριάζουν τέλεια αυτές οι “ταμπέλες” είτε όχι, δεν μπορεί να υπάρξει αμφιβολία ότι οι ιδέες του για την κοινωνική αλλαγή και την αναδόμηση της κοινωνίας είναι άξιες μελέτης και συζήτησης».

 

Επιμέλεια: Σταύρος Καραγεωργάκης

* Μπορείτε να αποστέλλετε βιβλία στη διεύθυνση του περιοδικού για σύντομη παρουσίασή τους στη στήλη, με την επιφύλαξη ότι η παρουσίασή τους δεν είναι δεδομένη. Τα βιβλία θα καταλήγουν στην Ευτοπική Βιβλιοθήκη (Καρδίτσα).